DÜYUNU UMUMİYE VE TEKEL

Reji + İnhisar + Tekel

Hayda ülen de ülende
Eyüp’üm gitti bulunmaz
Elleme kör olası Arap
Uykularda adam vurulmaz...” 

Ege’de “Konturbaz” derler tütün kaçakçısına. Toroslar'da “Ayıngacı”. Durup dururken icat edilmedi  kaçakçılık. Reji İdaresi boğazına çöküp lokmasına el atınca bunalıp nefessiz kalan tütün ekicisi, “kendim satarım” deyip vurmuş atının terkisine “sarıkızı”, ve adı  kaçakçıya çıkmış...
 
Ana bu... Ne yapsın kadıncık! Kaçakçı oğlunun ardından yakıyor ağıtı ama neye yarar ilenip (beddua) yakarmak uykuda  yakalanmış  REJİ kolcularına bir kere. Kör Arap uykuda kurşunluyor Eyüp’ü... Sonrası... Haydaülende! Üleen..

Osmanlı Devleti ilk 1854 yılında ilk dış borçlanmasını yaptı. Savaşlar, ayaklanmalar, borçların yüksek faizle alınmış olması, iyi idare edilememesi gibi sebepler sonucunda borç itfaları yeni borçlanmalarla karşılanır oldu ve sonunda 1875'te Padisah Osmanlı Devleti 'nin dış borçlarını zamanında ödeyemeyeceğini; yakın vadedeki faiz ve anapara ödemelerinin sadece yarısının yapabileceğini açıkladı.
 
Bu durum alacaklı ülkeler tarafından hoş karşılanmadı ve Osmanlı Hükümetinin ödeme formüllerini kabul etmedi.

Netice olarak Osmanlı Maliyesine itimat etmeyen alacaklı ülkeler Osmanlı Devletinin Önemli Vergi vs. gelirlerine direk olarak el koymaya karar verdiler.
 
1881 yılında Osmanlı Devletinin borçlarının ödenmesi için Osmanlı Devletinden bağımsız alacaklı Avrupa  devletleri ve tefeci banker  temsilcilerinden oluşan Düyun-u Umumiye İdaresinin kurulmasına karar verildi.

Rüsum-u Sitte denen altı verginin (tuz, tütün, ipek, balık, alkollü içki, damga vergileri) tahsili Düyun-u Umumiyeye bırakılacak, yani İdare devlet gelirlerine doğrudan el koyarak borçların ödenmesini sağlayacaktı.

Bu teşkilatın genellikle Osmanlı Vatandaşı Gayri Müslimlerden Oluşan Silah taşımaya ve kullanmaya yetkili 10.000 kişilik  Özel muhafaza ''REJİ Kolcusu'' denen teşkilatı vardı.
 
Bu tabiî ki bağımsız, hükümran bir devlet olmakla bağdaşmayan bir yarı-sömürge sistemiydi. En önemli gelir kaynağı olan Tütün vergisinin tahsili için bir süre sonra Düyun-u Umumiyeye bağlı bir Tütün Rejisi kuruldu ve üreticinin tütününü Reji'ye satması şart koşuldu.

Reji Türk köylüsünden tütünü uluslararası piyasa fiyatının dörtte birine satın alıp yüksek fiyatla ihraç ediyordu.

Bu şekilde olay tütün vergisine el konmasından çıkıp resmen Türkiye'nin tütün mahsulüne el koymaya dönüştü.

Köylünün kendi Özel tüketimi için bir balya tütün ayırması dahi kaçakçılık sayılırdı ve çok ağır cezası vardı.

Köylü 1 kuruşa Rejiye sattığı Tütünü 5 kuruşa içmek için rejiden geri satın almak durumundaydı.
 
Reji Kolcularının atının terkisinde bir balya tütünle gördükleri bir köylüyü  vurma yetkileri vardı. Padişah fermanla vermişti bu yetkiyi onlara..

Nitekim Batı Anadolu'da ve Canik vilâyetinde  bazı yerli kaynaklara göre 30.000 bazı batılı kaynaklara göre de 50.000  Osmanlı köylüsü  Reji kolcuları tarafından vurularak öldürüldü. 
 
Reji İdaresi o kadar güçlüydü ki  1911 de biten 20 yıllık imtiyazını Osmanlının Ekonomik güçlüklerinden faydalanarak 20 yıl daha uzattı ve  Selanik'in Yunanistan'a 1912 de Tek kurşun dahi atılmadan teslim antlaşmasının en önemli maddesi Rejinin Menfaatlerinin Yunanlılar tarafından da garanti edileceği idi.
 
Osmanlı'nın herşeyini yıkan Yunan Hükümeti Reji İmtiyaz anlaşmasını bozmaya cesaret edememişti.
 
Neticeten Osmanlı da yıkıldı ancak REJİ  yine Ayaktaydı, 1925 yılında Büyük Atatürk ve yeni Türkiye Cumhuriyeti Reji yi satın alarak  Devletleştirdi 42 yıllık  Reji saltanatanatına da son verdi.

T.C döneminde bu idarenin adı Önce İnhisar daha sonra da TEKEL olaral Değiştirildi.
 
Tütününü Rejiye vermediği veya Üzerinde Kaçak Tütün taşıdığı için kaçarken, REJİ kolcuları
tarafından vurulan binlerce Osmanlı köylüsüne yüce mevladan  Rahmet ve Bugün Ankara'da direnişte
bulunan TEKEL işçilerine başarılar dilerim.
 
Saygılarımla
Ahmet Niyazi Resneli